ورود / عضویت
اگر تازه پروانه نظارت گرفتهاید یا میخواهید نظارت اصولیتری انجام دهید، این راهنمای آموزش نظارت معماری و گزارش نویسی دقیقاً برای شماست. این مقاله با تکیه بر تجربه میدانی و چارچوبهای رسمی (مقررات ملی ساختمان، آییننامه حفاظتی کارگاههای ساختمانی، قرارداد و تعهد نظارت، و الزامات ۷۲ ساعته گزارشدهی) نوشته شده تا بدانید چه چیزی را، چه زمانی و چگونه کنترل و ثبت کنید.
نظارت معماری یعنی کنترل مستمر انطباق عملیات اجرایی با نقشههای مصوب، پروانه ساختمانی، مقررات ملی و اصول فنی. تمرکز ناظر سازه بر استحکام و تحمل بار است، در حالیکه ناظر معماری ضامن ایمنی بهرهبردار، کیفیت اجرا، هماهنگی فضاها، انطباق ابعاد و جزئیات معماری و نما است. خروجی قابل اتکای نظارت معماری، یک ردپای مستند از کنترلها و تذکرات است که در صورت بروز اختلاف یا حادثه، قابل دفاع باشد.
پیش از ورود به کارگاه، مباحث کلیدی مقررات ملی (بهویژه ۳، ۴، ۸، ۱۲، ۲۱)، متن تعهد نظارت، قرارداد نظارت، شرح خدمات ناظران، و آییننامه حفاظتی کارگاههای ساختمانی را مرور کنید. بدانید گزارش «در زمان مؤثر» یعنی چه (مثل قبل از بتنریزی سقف/فونداسیون) و مهلتهای مهم مانند حداکثر ۷۲ ساعت برای اعلام تخلف یا ناایمنی را جدی بگیرید.
آموزش واقعی زمانی شکل میگیرد که با تصاویر، پروندهها و نمونه گزارشهای واقعی کار کنید. یاد بگیرید در هر بازدید از کجا شروع کنید، چه بسنجید، چه عکسهایی بگیرید و چه چیزی را همانجا ابلاغ کتبی کنید.
گزارش خوب سه ویژگی دارد: ساختار استاندارد، زمانبندی درست، ارجاع معتبر. در این مقاله چند قالب آماده برای گزارش مرحلهای، گزارش تخلف و ابلاغ ایمنی خواهید دید تا «آموزش نظارت معماری و گزارش نویسی» برایتان به عمل تبدیل شود.
چکلیست زیر یک نقشه جیبـی است. هنگام بازدید، این تیترها را مرور کنید و هر بند را با عکس و توضیح کوتاه مستند سازید.
| فاز | کنترلهای کلیدیِ ناظر معماری | نقطههای حساس برای گزارشنویسی |
|---|---|---|
| ۱) تخریب، گودبرداری، فونداسیون | حصار و ایمنی محیط، تابلو مشخصات پروژه، تطابق کروکی و مرزها با نقشه مصوب، ترازها و جای ستون/دیواربرشی | هر مغایرت ابعادی یا ناایمنی جدی—گزارش در زمان مؤثر قبل از بتنریزی |
| ۲) اسکلت | بازشوها، پلهها و هسته آسانسور، ارتفاع و تراز طبقات، جانمایی دیوارهای پیرامونی و تیغهها | هر تغییر سازهای/الحاقی بدون طرح و تأیید مرجع ذیصلاح—ثبت و مکاتبه |
| ۳) سفتکاری | والپست و مهاربندی تیغهها، جانپناهها و حداقل ارتفاعها، اتصالات چهارچوبها | عدم اجرای مهاربندی یا دیوارچینی غیراصولی—ارجاع به مباحث ۸ و ۲۸۰۰ |
| ۴) نازککاری | کیفیت نما (اسکوپ، اسکوپ دوم برای ابعاد بزرگ)، کفسازی، شیببندی فضاهای تر، شاسیکشی پنجره | سنگ نامرغوب/بدون مهار، اجرای نما در دمای نامناسب، استفاده از نخاله پشت سنگ |
| ۵) پایان عملیات/پیش از بهرهبرداری | ارتفاع جانپناه و نردهها، پوشش بازشوهای خطرناک، وضعیت آسانسور و راهپله، نورگیری و ابعاد کاربریها | هر موردی که ایمنی بهرهبردار را تهدید کند—تا رفع، تأیید نهایی ندهید |
در آموزش نظارت معماری و گزارش نویسی سه اصل حیاتیاند: بهموقع بودن (قبل از عملیات غیرقابل برگشت مثل بتنریزی)، ارجاعپذیری (ذکر بند مقررات/پروانه/نقشه)، مستندسازی (عکس، تاریخ، امضا).
لحن گزارش: رسمی، دقیق، بیابهام و بدون قضاوت. از کلماتی مانند «احتمالاً، ظاهراً» پرهیز کنید. عدد، اندازه، کد نقشه و بند آییننامه ذکر شود.
ارتباط حرفهای، ریسک تنش و خطا را کم میکند. برای هر جلسه این چکلیست را داشته باشید:
عنوان: گزارش مرحلهای – اتمام آرماتوربندی فونداسیون (قبل از بتنریزی) تاریخ بازدید: ۱۴۰۴/۰۷/۲۰ – ساعت ۱۰:۳۰ محل: پروژه ... ، پلاک ... شرح وضعیت: آرماتوربندی فونداسیون مطابق نقشه مصوب A-STR-01 کنترل شد. کاور بتن، وصلهها و اورلپها بررسی گردید. انطباق: مورد خاصی مشاهده نشد. (در صورت مغایرت، دقیق بنویسید.) ارجاع: مبحث ۹ (بتن) + نقشه A-STR-01 بند ... نتیجه: بتنریزی پس از تأمین قالببندی و آزمایش اسلامپ، بلامانع است. امضا و مهر ناظر معماری
عنوان: عدم اجرای مهاربندی والپست در تیغههای پیرامونی طبقه دوم تاریخ بازدید: ۱۴۰۴/۰۷/۲۵ شرح: تیغههای پیرامونی ضلع شمالی بدون اجرای والپست قائم و افقی مشاهده شد. (عکس 1 تا 4 ضمیمه) استناد: مبحث ۸ (بند ...) و پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰ درخصوص مهاربندی دیوارهای غیرسازهای. اقدام: تا اجرای کامل والپست و تأیید کتبی، ادامه عملیات مرتبط متوقف شود. ابلاغ: به کارفرما و مرجع صدور پروانه، ظرف حداکثر ۷۲ ساعت. امضا و مهر ناظر معماری
موضوع: الزام به نصب نرده حفاظتی موقت و پوشش دهانهها استناد: آییننامه حفاظتی کارگاههای ساختمانی (مواد ...). شرح: دهانه چاله آسانسور طبقات ۲ و ۳ بدون پوشش ایمن است. نصب نرده موقت و پاخور الزامی است. مهلت اقدام: ۴۸ ساعت مسئول اقدام: مجری/پیمانکار مربوطه امضا و مهر ناظر معماری
۱) گزارش «در زمان مؤثر» یعنی چه؟
یعنی پیش از وقوع عملیات غیرقابل بازگشت (مثل بتنریزی یا پوشاندن کار)، گزارش کنترل یا تخلف ارسال شود تا امکان اصلاح واقعی وجود داشته باشد.
۲) در گزارش باید به کدام مراجع استناد کنم؟
به نقشه مصوب و مفاد پروانه، مباحث مقررات ملی (متناسب با موضوع)، آییننامه حفاظتی و در صورت لزوم پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰ برای دیوارهای غیرسازهای.
۳) بیمه مسئولیت حرفهای چه کمکی میکند؟
در صورت وقوع حادثه در زمان اعتبار بیمه و احراز مسئولیت، خسارات مالی/جانی تا سقف تعهدات پوشش داده میشود. حتماً پوشش «سالهای گذشته» را چک کنید.
۴) اگر پروژه پر از تخلف است چه کنم؟
گزارشهای مستند و زمانمند ارسال کنید، ابلاغهای ایمنی بدهید، و در صورت ضرورت درخواست توقف بخشی/کلی عملیات را ثبت کنید. بدون رفع موارد حیاتی، تأیید نهایی ندهید.
۵) آیا لازم است هر جلسه را مستندسازی کنم؟
بله. صورتجلسه کوتاه با «موضوع/تصمیم/مسئول/موعد» و ضمیمه عکسها بهترین سپر حقوقی شماست.
وقتی «آموزش نظارت معماری و گزارش نویسی» را اصولی یاد بگیرید، میدانید کجا بایستید، چه ببینید و دقیقاً چه بنویسید. از همین امروز با یک چکلیست ساده بازدیدها را منظم کنید و هر مشاهده مهم را مستند و قابل استناد ثبت نمایید.
