تعویض مهندسین ناظر؛ شرایط، مراحل قانونی و نکات بسیار مهم برای مالکان و ناظران
تعویض مهندسین ناظر یکی از چالشیترین موضوعات در پروژههای ساختمانی است؛ موضوعی که اگر بهدرستی انجام نشود میتواند باعث توقف عملیات، مشکلات حقوقی، جرائم انتظامی و حتی ضرر مالی برای ناظر و مالک شود.
در این مقاله، تمام قواعد رسمی، مراحل قانونی، نکات اجرایی و مثالهای واقعی را بر اساس مبحث دوم مقررات ملی ساختمان و تجربههای واقعی ساختوساز بررسی میکنیم.
اگر میخواهید بدانید:
- تعویض مهندس ناظر دقیقاً در چه شرایطی مجاز است؟
- در هر مرحله از پرونده، فرآیند تعویض چگونه انجام میشود؟
- حقالزحمه ناظر اول و دوم چگونه محاسبه میشود؟
- بر ظرفیت اشتغال و صف ارجاع کار چه تأثیری دارد؟
این مقاله کاملترین و دقیقترین راهنمای تعویض مهندسین ناظر است که پیدا خواهید کرد.
فهرست مطالب
- مقررات ملی ساختمان درباره تعویض ناظر
- تعویض مهندس ناظر چرا اتفاق میافتد؟
- تعویض ناظر در چهار مرحله زمانی
- جزئیات فرآیند تعویض ناظر در هر مرحله
- نامه رسمی وزارت راه درباره محدودیت تعویض ناظر
- پرسشهای متداول
- جمعبندی
- دعوت به اقدام
مقررات ملی ساختمان درباره تعویض مهندسین ناظر
بند 14-4-4 مبحث دوم
طبق این بند، اگر ادامه کار ناظر حقیقی غیرممکن شود—مثلاً به دلیل پایان قرارداد، فسخ، ابطال، فوت، حجر، ناتوانی یا سلب صلاحیت—عملیات ساختمانی باید متوقف شود.
شروع مجدد تنها زمانی مجاز است که سازمان نظام مهندسی ناظر جدید معرفی کند.
بند 6-4-14 مبحث دوم
اگر نظارت پروژه بیش از مدت قرارداد طول بکشد، ناظر هماهنگکننده باید دو ماه قبل از پایان قرارداد درخواست تمدید را به سازمان اعلام کند.
در صورتی که ناظران از تمدید قرارداد خودداری کنند و دلایل آن به تأیید سازمان برسد، آنها باید:
- گزارش جامع وضعیت پروژه را ارائه کنند
- خاتمه کار خود را ثبت کنند
پس از آن، مسئولیت کارهای بعد از پایان قرارداد بر عهده ناظر قبلی نیست.
تعویض مهندس ناظر چرا اتفاق میافتد؟
تعویض ناظر تنها در سه حالت قانونی امکانپذیر است:
- با اراده طرفین (توافقی)
- با اراده یک طرف (وجود اختلاف و درخواست داوری)
- خارج از اراده طرفین (فوت، ناتوانی، شرایط قهری)
زمانهایی که تعویض مهندس ناظر ممکن است اتفاق بیفتد
تعویض ناظر در چهار مقطع زمانی قابل انجام است:
- بعد از ثبت برگه تعهد و قبل از انعقاد قرارداد
- بعد از عقد قرارداد و قبل از صدور پروانه
- بعد از صدور پروانه و قبل از پایان عملیات
- بعد از پایان عملیات و قبل از صدور پایانکار
جزئیات کامل فرآیند تعویض ناظر در هر مرحله
۱) بعد از ثبت برگه و قبل از انعقاد قرارداد
در این مرحله فقط ناظر میتواند انصراف دهد.
ناظر باید درخواست کتبی ارائه کند و پس از بررسی دلایل، انصراف ثبت میشود.
- هیچ حقالزحمهای تعلق نمیگیرد
- کار از ظرفیت و صف ارجاع حذف میشود
- اگر ناظر داوطلب بوده باشد ۲ ماه از صف خارج میشود
۲) بعد از عقد قرارداد و قبل از صدور پروانه
اگر مدت قرارداد تمام شود اما پروانه هنوز صادر نشده باشد، ناظر میتواند درخواست خاتمه قرارداد بدهد.
با تأیید سازمان:
- ۲۰٪ حقالزحمه به ناظر تعلق میگیرد
- کار از ظرفیت و صف ارجاع حذف میشود
اگر مشخص شود پروانه بهزودی صادر میشود، سازمان درخواست را نمیپذیرد.
۳) بعد از صدور پروانه (سه حالت)
حالت اول: با اراده طرفین
- فرم تعویض ناظر از دفتر خدمات گرفته میشود
- در دفترخانه گواهی امضا میشود
- مالک باید اعتبار مالی پرونده را تکمیل کند
حالت دوم: با اراده یک طرف
اگر یکی از طرفین تمایل به ادامه همکاری نداشته باشد:
- باید به داوری سازمان مراجعه کند
- پس از رأی داوری و گذشت ۲۰ روز، تعویض انجام میشود
- اگر قصور از ناظر باشد، حقالزحمه بر اساس درصد پیشرفت محاسبه میشود
حالت سوم: شرایط قهری
مانند فوت ناظر یا عدم دسترسی قطعی (استعلام گذرنامه، برگشت نامهها، عدم پاسخگویی).
در این حالت سازمان برای جلوگیری از ضرر مالک، مبالغ اضافی اخذ شده توسط ناظر اول را به مالک بازمیگرداند.
نامه وزارت راه و شهرسازی درباره ممنوعیت تعویض ناظر بدون دلیل
وزارت راه و شهرسازی طی نامه رسمی اعلام کرده است که:
- تعویض ناظر فقط در شرایط مندرج در بخش 14-4-4 مبحث دوم (حقیقی) و 15-4-10 (حقوقی) مجاز است.
- تعویض ناظر بدون دلیل قانونی، تخلف محسوب میشود.
- مسئولیت آن متوجه رئیس سازمان نظام مهندسی خواهد بود.
پرسشهای متداول
آیا مالک میتواند هر زمان که بخواهد ناظر را عوض کند؟
خیر. فقط در شرایط قانونی مثل اختلاف و رأی داوری امکانپذیر است.
در صورت تعویض ناظر، ظرفیت اشتغال چه میشود؟
بعد از صدور پروانه: کار از ظرفیت ناظر خارج میشود اما امتیاز صف ارجاع حذف نمیشود.
اگر ناظر در دسترس نباشد چه میشود؟
در صورت اثبات عدم دسترسی واقعی، سازمان میتواند بدون نیاز به داوری نسبت به تعویض ناظر اقدام کند.
حقالزحمه ناظر اول چگونه محاسبه میشود؟
بسته به زمان تعویض:
قبل از پروانه: ۲۰٪
بعد از پروانه: طبق درصد پیشرفت واقعی
جمعبندی
تعویض مهندسین ناظر فرآیندی کاملاً قانونی اما حساس است که باید دقیق، مستند و در چهارچوب مبحث دوم انجام شود.
برای جلوگیری از توقف کار، اختلافات حقوقی و جرائم انتظامی، مالکان و ناظران باید مراحل قانونی را کاملاً رعایت کنند.
دعوت به تماشای نمونه تدریس دوره ناظر معمار حرفه ای
اگر قصد دارید درباره نظارت ساختمانی، قوانین، تعهدات و فرآیندهای تخصصی بیشتر بدانید یا نیاز به آموزش حرفهای در حوزه نظارت دارید،به لینک زیر مراجعه کنید: